Bóng chui vào giữa bụi dâm bụt, nằm kẹt giữa hai rễ cây, hoặc tựa sát chân tường đá. Bạn có hai hướng: liều một cú đánh với nguy cơ gãy gậy, đau cổ tay và bóng vẫn nằm đó, hoặc chấp nhận một gậy phạt để đưa bóng ra chỗ đánh được. Luật 19 trong Luật Golf gọi tình huống này là bóng không đánh được (unplayable ball). Biết rõ ba lựa chọn của luật giúp bạn mất đúng một gậy, thay vì ba bốn gậy vì cố.
Ai quyết định bóng không đánh được, và ở đâu?
Theo Luật 19.1, bạn là người duy nhất có quyền quyết định bóng của mình không đánh được. Bạn không cần bạn chơi hay trọng tài đồng ý, cũng không cần chứng minh bóng nằm xấu tới mức nào. Bóng nằm giữa fairway mà bạn muốn tuyên bố không đánh được thì luật vẫn cho phép.
Quyền này dùng được ở mọi nơi trên sân, trừ khu vực phạt. Bóng nằm trong khu vực phạt mà không đánh được thì cách giải thoát có phạt duy nhất là theo Luật 17, xem bài luật khi bóng vào khu vực phạt.
Ba lựa chọn, đều một gậy phạt (Luật 19.2)
a. Gậy và khoảng cách
Quay lại nơi bạn thực hiện cú đánh trước và đánh lại từ đó. Nếu cú trước đánh từ khu phát bóng, bạn được dùng tee. Đây là lựa chọn duy nhất luôn dùng được, kể cả khi bạn không tìm thấy bóng. Nhược điểm là mất cả khoảng cách lẫn công đi bộ ngược lại.
b. Giải thoát theo đường thẳng lùi sau
Kẻ đường thẳng từ hố cờ đi qua vị trí bóng đang nằm rồi kéo dài ra sau. Bạn lùi bao xa tùy ý và thả bóng trên đường thẳng đó. Theo bản luật 2023, bóng sau khi thả phải dừng trong phạm vi một chiều dài gậy tính từ điểm nó chạm đất đầu tiên, theo bất kỳ hướng nào. Cách này hợp khi phía sau bụi cây là một khoảng trống, và bạn muốn lùi tới khoảng cách quen tay.
c. Giải thoát ngang
Từ vị trí bóng đang nằm, đo ra hai chiều dài gậy, không gần hố hơn, và thả bóng trong vùng đó. Chiều dài gậy tính theo cây gậy dài nhất trong túi, trừ putter. Đây là lựa chọn được dùng nhiều nhất vì nhanh và giữ được khoảng cách. Điểm cần nhớ: hai chiều dài gậy tính từ chỗ bóng nằm, không phải từ mép bụi cây. Nếu bụi quá rộng, hai chiều dài gậy chưa chắc đã đưa bạn ra tới chỗ trống.
So sánh ba lựa chọn
| Lựa chọn | Điểm mốc | Vùng thả bóng | Phạt | Hợp khi |
|---|---|---|---|---|
| Gậy và khoảng cách | Nơi đánh cú trước | Một chiều dài gậy từ điểm đó, hoặc trong khu phát bóng | 1 gậy | Không còn cách nào khác; cú trước đánh từ gần đó |
| Đường thẳng lùi sau | Vị trí bóng, nhìn theo hướng hố cờ | Trên đường thẳng phía sau bóng, xa tùy ý | 1 gậy | Phía sau thoáng, muốn chọn khoảng cách |
| Giải thoát ngang | Vị trí bóng | Hai chiều dài gậy, không gần hố hơn | 1 gậy | Chỗ trống nằm ngay bên cạnh |
Cách đếm: nếu cú thứ hai của bạn đưa bóng vào bụi, bạn cộng một gậy phạt thành ba, và cú đánh sau khi thả là cú thứ tư.
Trong bunker có thêm lựa chọn thứ tư (Luật 19.3)
Khi bóng không đánh được nằm trong bunker, lựa chọn b và c vẫn dùng được với một gậy phạt, nhưng bóng phải được thả và dừng trong bunker. Nếu muốn ra hẳn khỏi cát, bạn có thêm một cách: lùi theo đường thẳng ra ngoài bunker với tổng cộng hai gậy phạt. Lựa chọn gậy và khoảng cách vẫn là một gậy phạt như thường. Các điều được và không được làm trong cát nằm ở bài luật trong bunker.
Các tình huống hay gặp
Bóng mắc trên cây
Nếu bạn nhìn thấy và nhận ra bóng của mình trên cây, bạn được tuyên bố bóng không đánh được. Với lựa chọn giải thoát ngang, điểm mốc là điểm trên mặt đất nằm ngay bên dưới quả bóng. Nếu thấy một quả bóng trên cây mà không xác định được đó là bóng của mình, quả bóng đó là bóng mất, và bạn chỉ còn lựa chọn gậy và khoảng cách. Chấm một dấu riêng lên bóng trước vòng chơi giải quyết được chuyện này.
Bóng tựa vào gốc cây, rễ cây
Cây cối là vật tự nhiên của sân, không có giải thoát miễn phạt. Đánh vào rễ cây là cách nhanh nhất để chấn thương cổ tay, nên phần lớn golfer có kinh nghiệm chọn một gậy phạt mà không suy nghĩ lâu.
Bóng sát tường, hàng rào, cọc biên
Vật đánh dấu biên như tường rào, cọc trắng không cho giải thoát miễn phạt. Nếu bóng còn trong sân nhưng bạn không swing được vì vướng hàng rào biên, lựa chọn của bạn là đánh như nó nằm hoặc dùng Luật 19.
Thả bóng xong, bóng lại lăn vào chỗ xấu
Nếu bóng dừng trong vùng giải thoát thì bóng đã vào cuộc, dù thế nằm mới không đẹp. Muốn giải thoát lần nữa, bạn chịu thêm một gậy phạt nữa. Vì vậy trước khi thả, bạn nhìn kỹ cả vùng hai chiều dài gậy và chọn điểm thả sao cho bóng khó lăn về phía bụi.
Trước khi tuyên bố: kiểm tra xem có được giải thoát miễn phạt không
Một gậy phạt là rẻ, nhưng không mất gậy nào còn tốt hơn. Trước khi dùng Luật 19, bạn rà nhanh ba khả năng:
- Vật cản cố định hoặc điều kiện sân bất thường (Luật 16.1): đường xe điện, đầu tưới, nước đọng tạm thời, khu vực đang sửa chữa. Nếu chúng cản trở thế đứng hoặc vùng swing, bạn được giải thoát miễn phạt.
- Bóng lún trong vết rơi của chính nó ở khu vực chung (Luật 16.3): miễn phạt.
- Vật cản di dời được như ghế, biển báo rút lên được, cào cát (Luật 15.2): dời đi, không phạt.
Có một giới hạn: bạn không được giải thoát miễn phạt nếu cú đánh rõ ràng là bất hợp lý vì một lý do khác, chẳng hạn bóng nằm giữa bụi rậm mà chân bạn tình cờ đứng lên đường xe điện.
Thả bóng đúng cách
- Nói rõ với bạn chơi là bạn tuyên bố bóng không đánh được và chọn cách nào.
- Đánh dấu vị trí bóng bằng tee trước khi nhấc, vì đây là điểm mốc để đo.
- Đo vùng giải thoát. Bạn được lau bóng hoặc đổi sang quả bóng khác.
- Thả bóng từ ngang đầu gối. Bóng phải dừng trong vùng giải thoát; lăn ra ngoài thì thả lại, lần hai vẫn ra ngoài thì đặt tại điểm bóng chạm đất ở lần thả thứ hai.
Vài cây tee trong túi quần là dụng cụ đo tiện nhất. Một hộp tee gỗ 100 cái dùng được rất lâu cho cả việc phát bóng lẫn đánh dấu điểm mốc.
Nên cố đánh hay nhận phạt?
Cách tính của người chơi lâu năm khá lạnh lùng. Nếu cú đánh liều thành công dưới năm lần trong mười lần thử, họ nhận phạt. Một cú hỏng trong bụi thường kéo theo cú thứ hai cũng hỏng, và điểm hố nhảy từ bogey lên triple. Nhận một gậy, thả ra chỗ thoáng, bạn vẫn còn cơ hội cứu double bogey và giữ được nhịp cho hố sau.
Những khu vực nhiều bụi rậm cũng là nơi bóng hay trầy xước. Shop thường khuyên người mới dùng bóng golf đã qua sử dụng cho các sân hẹp, và mang theo túi đựng bóng 24 quả để không rơi vào cảnh hết bóng giữa vòng.
Câu hỏi thường gặp
Tuyên bố bóng không đánh được bị phạt mấy gậy?
Một gậy phạt cho cả ba lựa chọn của Luật 19.2. Trường hợp duy nhất mất hai gậy là khi bóng nằm trong bunker và bạn chọn thả bóng ra ngoài bunker theo đường thẳng lùi sau.
Có cần bạn chơi đồng ý không?
Không. Quyết định hoàn toàn thuộc về người chơi. Bạn chỉ cần thông báo để mọi người đếm gậy cho đúng.
Bóng trong bẫy nước có tuyên bố không đánh được được không?
Không. Luật 19 không áp dụng trong khu vực phạt. Ở đó bạn đánh bóng như nó nằm hoặc giải thoát theo Luật 17 với một gậy phạt.
Không tìm thấy bóng thì có dùng Luật 19 được không?
Bạn chỉ dùng được lựa chọn gậy và khoảng cách, thực chất giống cách xử lý bóng mất. Hai lựa chọn còn lại cần biết chính xác bóng nằm ở đâu để làm điểm mốc.
Hai chiều dài gậy đo bằng gậy nào?
Bằng cây gậy dài nhất bạn mang trong vòng đó, không tính putter. Với hầu hết người chơi, đó là driver.





