Cầm một quả bóng golf lên, thứ đầu tiên bạn thấy là vài trăm vết lõm nhỏ phủ kín bề mặt. Người chơi gọi chúng là dimple. Chúng không phải họa tiết trang trí: nếu mài nhẵn quả bóng, cú phát đẹp nhất của bạn sẽ rơi ngắn hơn rất nhiều và bay chao đảo như một quả bóng bàn bị gió tạt. Bài này giải thích dimple là gì, vì sao vết lõm lại giúp bóng bay xa và ổn định, số lượng dimple nói lên điều gì, và quan trọng nhất với người mua: dimple mòn hay trầy đến mức nào thì nên thôi dùng quả bóng đó.
Dimple là gì?
Dimple là các vết lõm nông được đúc sẵn trên vỏ bóng golf. Mỗi vết thường sâu chưa tới nửa milimét, hình tròn hoặc hình lục giác tùy hãng, xếp theo một sơ đồ đối xứng quanh quả bóng. Vỏ bóng làm từ ionomer hoặc urethane, và dimple được tạo hình ngay trong khuôn đúc vỏ chứ không khoan hay dập về sau.
Câu chuyện quen thuộc trong lịch sử golf kể rằng người chơi thế kỷ 19 nhận ra những quả bóng cũ, bị trầy xước nhiều, lại bay tốt hơn bóng mới còn nhẵn. Từ đó nhà sản xuất chủ động tạo vân trên bóng, và dần chuyển sang dạng vết lõm như ngày nay vì nó cho kết quả đều nhất.
Vì sao vết lõm giúp bóng bay xa hơn?
Có hai việc dimple làm cùng lúc: giảm lực cản và tạo lực nâng.
Giảm lực cản
Khi một quả cầu nhẵn lao đi, dòng khí tách khỏi bề mặt khá sớm và để lại phía sau một vùng xoáy rộng, áp suất thấp. Vùng này kéo quả cầu lại, giống như vệt nước phía sau một chiếc thuyền mũi tù. Dimple làm lớp không khí mỏng sát mặt bóng bị khuấy lên. Lớp khí đã khuấy bám theo đường cong của bóng lâu hơn rồi mới tách ra, nên vùng xoáy phía sau thu hẹp lại và lực cản giảm rõ rệt.
Tạo lực nâng nhờ xoáy ngược
Mọi cú đánh bằng gậy có độ loft đều làm bóng xoáy ngược. Bóng xoáy ngược kéo không khí phía trên đi nhanh hơn phía dưới, tạo chênh lệch áp suất đẩy bóng lên. Dimple giúp bề mặt bóng “bám” vào không khí tốt hơn, nên lực nâng này mạnh và đều hơn. Kết quả là bóng giữ được độ cao lâu hơn thay vì rơi theo đường cong của một viên đá ném đi.
Hai hiệu ứng cộng lại quyết định hình dạng đường bay: bóng lên cao bao nhiêu, đạt đỉnh ở đâu và rơi xuống dốc hay thoải. Vì vậy cùng một cú swing, hai mẫu bóng có sơ đồ dimple khác nhau có thể cho đường bay cao thấp khác nhau thấy được bằng mắt thường.
Một quả bóng có bao nhiêu dimple?
Phần lớn bóng trên thị trường có khoảng 300 đến 400 dimple, một số mẫu nhiều hơn. Luật golf của R&A và USGA không quy định số dimple tối thiểu hay tối đa. Luật chỉ yêu cầu quả bóng hợp chuẩn có đường kính không nhỏ hơn 42,67 mm, khối lượng không quá 45,93 g, và phải có tính đối xứng: bóng không được thiết kế để bay khác đi khi đặt theo hướng khác.
| Mẫu bóng | Số dimple công bố | Ghi chú |
|---|---|---|
| Titleist Pro V1 | 388 | Đời gần đây; đời cũ có thể khác |
| Titleist Pro V1x | 348 | Đường bay cao hơn Pro V1 |
| TaylorMade TP5 | 322 | Bóng 5 lớp |
| Srixon Z-Star | 338 | Vỏ urethane |
Con số trong bảng là thông số hãng công bố cho các đời bóng gần đây và có thể đổi khi hãng ra đời mới. Điều cần nhớ: nhiều dimple hơn không có nghĩa là bay xa hơn. Thứ quyết định là cả sơ đồ, gồm đường kính, độ sâu, hình dạng mép và tỉ lệ bề mặt được phủ. Nếu thấy một con số ba chữ số in nhỏ trên bóng, đó nhiều khả năng là số dimple; bạn có thể đọc thêm trong bài ý nghĩa các con số trên bóng golf.
Dimple nông, sâu, tròn, lục giác khác nhau thế nào?
- Dimple nông: thường cho đường bay cao hơn và bóng ở trên không lâu hơn.
- Dimple sâu: thường cho đường bay thấp, xuyên gió tốt hơn.
- Hình tròn: phổ biến nhất, dễ kiểm soát chất lượng khi đúc.
- Hình lục giác: các cạnh ghép sát nhau nên phủ được nhiều bề mặt hơn, ít khoảng phẳng giữa các vết lõm.
- Nhiều cỡ trên một quả: hãng trộn dimple to nhỏ để lấp kín bề mặt và tinh chỉnh đường bay.
Với người chơi phong trào, khác biệt giữa các sơ đồ dimple nhỏ hơn nhiều so với khác biệt do độ nén và loại vỏ. Nếu đang chọn bóng, hãy xem cấu tạo trước: bài bóng golf 2, 3, 4, 5 lớp khác nhau thế nào là điểm bắt đầu hợp lý hơn việc đếm dimple.
Dimple bị mòn, trầy ảnh hưởng ra sao?
Dimple chỉ làm việc tốt khi mép còn sắc nét và bề mặt đồng đều. Một quả bóng dùng lâu sẽ gặp ba kiểu hư hại:
- Trầy do đường xe, đá, cây: vết xước sâu làm dòng khí qua hai nửa bóng không còn giống nhau, bóng dễ lệch hướng và mất độ cao ở cú đánh dài.
- Mòn nhẵn: bóng tập ở sân tập bị đánh hàng nghìn lần, mép dimple tròn dần, bóng bay thấp và ngắn hơn bóng mới.
- Dimple bị lấp: bùn, cát khô hoặc cỏ bám trong vết lõm cũng làm bóng bay khác đi, nhất là khi một bên bẩn một bên sạch.
Cách kiểm tra nhanh: lau khô bóng, xoay chậm dưới ánh sáng xiên. Vết xước nào móng tay bắt được thì quả đó nên chuyển sang làm bóng tập hoặc bóng dùng ở hố có nước. Vết ố màu, vết bút hay vết mờ logo không ảnh hưởng tới đường bay.
Giữ dimple sạch khi chơi
Luật cho phép bạn đánh dấu, nhấc và lau bóng khi bóng đã nằm trên green. Hãy tận dụng mỗi lần lên green để lau sạch bóng, vì cú phát ở hố sau sẽ dùng chính quả đó. Trong túi nên có sẵn một chiếc khăn ẩm một góc: khăn lau gậy microfiber của shop giá 65.000₫, có một mặt nhám để lau đất cát và một mặt mịn để lau bóng. Với bùn khô bám trong vết lõm, lông nylon của cọ vệ sinh rãnh gậy (95.000₫) gỡ ra nhanh hơn khăn; đừng dùng đầu kim loại cạo lên vỏ bóng.
Về nhà, ngâm bóng trong nước ấm pha chút nước rửa bát chừng mười phút rồi chải nhẹ bằng bàn chải lông mềm. Không dùng thuốc tẩy đậm đặc hay giấy nhám: chúng làm vỏ xỉn và mòn mép dimple.
Chọn bóng: nên để ý dimple đến đâu?
Nếu bạn mới chơi hoặc handicap còn cao, chỉ cần hai điều: bóng hợp tốc độ swing và dimple còn nguyên vẹn. Bóng mới trong danh mục bóng golf đáp ứng điều thứ hai một cách hiển nhiên. Với bóng golf cũ, hãy đọc cấp tình trạng: bóng lướt cấp cao còn dimple sắc nét, chỉ có dấu sử dụng nhẹ trên bề mặt, nên đường bay gần với bóng mới cùng mẫu; bóng cấp thấp hơn hợp để tập hoặc dùng ở những hố dễ mất bóng.
Người chơi khá hơn có thể thử hai mẫu bóng cùng phân khúc trong một buổi chiều ít gió và nhìn đường bay của gậy sắt số 7: mẫu nào cho độ cao và độ dừng trên green hợp với mình thì dùng. Đó là cách “đọc” sơ đồ dimple thực tế nhất.
Câu hỏi thường gặp
Bóng golf không có dimple thì bay thế nào?
Bóng nhẵn chịu lực cản lớn hơn và gần như không có lực nâng ổn định, nên bay thấp, ngắn hơn rất nhiều và dễ đổi hướng bất thường. Đó là lý do không có quả bóng thi đấu nào để nhẵn bề mặt.
Bóng càng nhiều dimple càng bay xa phải không?
Không. Số lượng chỉ là một phần của thiết kế. Độ sâu, đường kính, hình dạng và cách sắp xếp mới quyết định đường bay, và mỗi hãng tối ưu theo lõi và vỏ của riêng mẫu bóng đó.
Luật golf có giới hạn số dimple không?
Không có giới hạn về số lượng. Quy định thiết bị yêu cầu bóng đạt kích thước và khối lượng chuẩn, có tính đối xứng và vượt qua các phép thử về tốc độ ban đầu và tổng khoảng cách.
Dimple trầy nhẹ có cần bỏ bóng không?
Vết xước mờ không bắt móng tay thì cứ dùng bình thường. Vết cắt sâu, vết sần do va vào đá hoặc đường xe thì nên chuyển quả đó sang tập chip, tập putt.
Vì sao bóng tập ở sân tập bay ngắn hơn?
Bóng sân tập thường có lõi cứng, vỏ dày để bền, và dimple đã mòn sau rất nhiều lượt đánh. Cả ba yếu tố cùng làm bóng bay thấp và ngắn hơn bóng bạn dùng trên sân.





